Artikelen

Fries waterproject Mozambique krijgt lof (Friesdagblad, dinsdag 22 november 2011) Een artikel in het Friesdagblad over het project.

Op uitnodiging van Wetterskip Fryslân bezochten tien overheidsdienaren uit Mozambique deze

week Friesland en verbaasden zich. De Afrikanen krijgen vooral kennis van

 

waterbeheer mee.Fries waterproject Mozambique krijgt lof (FrieschDagblad, dinsdag 22 november 2011)  Een artikel over het project in het Friesdagblad .

Mozambikaanse verwondering (Leeuwarder Courant 16-08-2011 p.14) Op uitnodiging van Wetterskip Fryslân bezochten tien overheidsdienaren uit Mozambique dezeweek Friesland en verbaasden zich. De Afrikanen krijgen vooral kennis van waterbeheer mee.

Mozambikanen leren schaatsen (Friesch Dagblad, 14-09-2011) "Wethouder Coby van der Laan van Heerenveen helpt een gast uit Mozambique bij het schaatsen terwijl wethouder Sieberen Siebenga toekijkt."

Kinderspel (Lisa St.  Aubin, 21-05-2010)  "Dreigen is in Afrika al zó lang de gebruikelijke methode van bestuur dat iedereen het voorbeeld volgt: wie aan de macht komt, begint meteen zijn ondergeschikten de stuipen op het lijf te jagen."

Papa Guebuza (Lisa St. Aubin, 23-07-2010) "Een van de redenen dat ik graag in Mozambique woon, is dat het een land is van hoop. Het staat er weliswaar slecht voor, maar het wordt beter. Iedereen weet dat. Het is ook te zien."


 

Liever een mobieltje dan een wc

Door: Niels Posthumus

In veel landen heerst nog altijd een taboe op de wc. Ruim een miljard mensen leeft zonder toilet. Jaarlijks overlijden anderhalf miljoen kinderen door gebrekkige sanitaire voorzieningen. Daar moet verandering in komen, zeggen deskundigen. ,,Een toilet moet een statussymbool worden.''

Een meisje van een jaar of vier trekt in de brandende middagzon haar paarse jurkje omhoog op de Boulevard du 13 Janvier in de Togolese hoofdstad Lomé. Ze hurkt op de stoep en houdt al plassend met twee vingers haar schaamlippen bij elkaar om spetteren te voorkomen. Zo heeft zij het op straat van oudere vrouwen afgekeken. Wildplassen is in Togo geen zuiver mannelijke aangelegenheid.

Het tekort aan toiletten in West-Afrika is schrijnend. Zelfs in een stad als Lomé moet bijna de helft van de mensen zonder wc leven. Op het Togolese platteland is een hygiënische wc vaker uitzondering dan regel. In de rest van sub-Sahara Afrika is het niet anders. Wereldwijd doen, volgens de UN University (UNU), een denktank van de Verenigde Naties, minstens 1,1 miljard mensen hun behoefte in gaten in de grond, langs de kant van de weg of in struiken aan de rand van hun dorp. Daarbovenop hebben ook nog eens anderhalf miljard mensen wel een soort van toilet, maar niet één dat voldoet aan de minimale eisen op het gebied van hygiëne en veiligheid. De toiletlozen leven vooral in landen als China en India, in Latijns-Amerika en Afrika, maar ook in Oost-Europa.

Openbaar toilet in Bobo Dioulasso - Burkina Faso

Door het gebrek aan toiletten komt dagelijks zo'n 165 miljoen kilo menselijke ontlasting direct in de natuur terecht. Deze berg onverwerkte uitwerpselen vervuilt het drinkwater en maakt dat ziektekiemen zich gemakkelijk kunnen verspreiden.

Het gebrek aan toiletten is daardoor niet alleen ongemakkelijk en mensonwaardig, maar ook gevaarlijk. Volgens een in april verschenen UNU-rapport, 'Sanitation as a key to public health', stierven de afgelopen drie jaar 4,5 miljoen kinderen aan ziekten die direct zijn gerelateerd aan gebrekkige sanitaire voorzieningen. Het is een groep slachtoffers zo groot als de totale populatie van Ierland.

Van alle kinderen in de wereld die hun vijfde levensjaar niet halen, sterft volgens het rapport één op de zes aan diarree. Dat zijn acht keer zo veel mensen als er aan de gevolgen van Hiv/Aids sterven. Longontsteking, een andere ziekte die veroorzaakt kan worden door slechte sanitaire omstandigheden, heeft een nog groter aandeel in de kindersterfte.

Toch krijgen wc's nog altijd maar weinig aandacht binnen het ontwikkelingswerk, verzucht Jack Sim. Hij is directeur en oprichter van de World Toilet Organisation (WTO) in Singapore. ,,Diarree, lintwormen en fistels klinken nou eenmaal niet zo schattig als de panda, niet zo majestueus als de walvis en niet zo aansprekend als de tijger", zegt hij.

Openbaar toilet in winkelcentrum - RabatHet gebrekkige charisma van de wc werkt niet mee. In 2015 zullen, volgens VN-denktank UNU, meer mensen zonder toilet leven dan nu. Ook al staat in de Millenniumdoelstellingen van de Verenigde Naties zwart op wit dat het toiletprobleem over vijftien jaar moet zijn opgelost. In het huidige tempo wordt deze doelstelling in Afrika bezuiden de Sahara pas in 2076 gehaald.

En dan te bedenken dat slechts 0,002 procent van het Westerse inkomen nodig is om de hele wereldbevolking voor 2025 van een toilet te voorzien. ,,Daarmee zouden we niet alleen levens redden", verzekert Zafar Adeel, directeur van het Institute for Water, Environment and Health van de VN in Canada. ,,We zouden er ook de wereldeconomie mee stimuleren."

De bouw van toiletten leidt namelijk tot enorme besparingen op medische hulp aan arme regio's en tot een vergroting van de productiviteit daar. Met de komst van schone wc's zal het aantal ziektedagen sterk teruglopen in armere landen. ,,Op elke dollar die we investeren in de bouw van toiletten, verdient de wereld drie tot ruim dertig dollar terug", verzekert hij.

De treurige cijfers in het UNU-rapport laten echter zien dat in veel landen nog steeds een taboe rust op de onderwerpen toilet, stoelgang en sanitair, meent Adeel. Dat houdt vooruitgang tegen. Wc's roepen bij veel mensen afkeer op. Wc's moeten allereerst uit die taboesfeer worden getrokken. ,,Het moet zowel in donorlanden als in ontwikkelingslanden doordringen dat de bouw van wc's tot de goedkoopste en meest effectieve middelen behoort om levens te redden in arme regio's", zegt hij. Het UNU-sanitairrapport stelt dat toiletten in de toekomst daarom centraal moeten worden gesteld in drinkwaterprojecten.

Toch is het creëren van bewustzijn en het opheffen van taboes pas het begin, denkt Sim van de WTO. Resultaten worden slechts behaald als in arme regio's daadwerkelijk op grote schaal wc's worden gebouwd.

En bouwen alleen is niet voldoende, waarschuwt hij. ,,We hebben het over gebieden waar mensen al generaties lang hun behoeften doen in de open lucht. Hun gewoonten veranderen kost tijd. Velen begrijpen het hygiënische belang van een toilet helemaal niet. Zonder educatie zie je dat veel nieuwe toiletten slechts worden gebruikt als extra opbergruimte."

De sleutel tot succes ligt volgens Sim in het sexy maken van toiletten. ,,Een wc moet een statussymbool worden, vergelijkbaar met de mobiele telefoon. Een lifestyle-item." Het maakt niet uit dat mensen dan in eerste instantie een toilet aanschaffen om erbij te horen. Het is ook prima als hygiëne- en gezondheidsargumenten achteraf komen, om de impulsieve aankoop te rechtvaardigen. Het moet in ontwikkelingslanden cool worden een toilet te gebruiken.

Voorlopig houdt de telefoon echter nog een stevige voorsprong op de wc. In India bezitten nu al meer mensen een mobieltje (545 miljoen) dan een toilet (366 miljoen). In 2015 zal het aantal mobiele telefoons in dat land zijn gestegen tot één miljard. En in sub-Sahara Afrika steeg de verkoop van mobieltjes de laatste vijf jaar met 550 procent. De verwachte groei van toiletten blijft angstvallig ver achter bij dergelijke cijfers.

Toilet op 3000m hoogte - LesothoHet kan daarom de komende jaren nog steeds zo zijn dat gasten van het Malinese toeristenstadje Djenné, op de zuidelijke rand van de Afrikaanse Saharawoestijn, bij gebrek aan een toilet in Hotel de la Paix moeten plassen in de houten douchecabine op de eerste etage. En dat zij, tegen de tijd dat ze weer beneden zijn, in het aanpalende restaurant nog net de eigen urine via een grijze pvc-buis in het geelbruine zand naast het terras zien kletteren. Niemand van de Malinese eters die daar van opkijkt.

Want hoe onfris en ongezond in onze Westerse ogen ook, het is nog altijd een vorm van sanitair waarvan de meeste Malinezen in hun eigen huis slechts kunnen dromen. Bacillen en ziektekiemen hebben in Afrika, net als in Azië, Latijns-Amerika en Oost-Europa, voorlopig nog wel even vrij spel.

 

Dit artikel is ook verschenen in Trouw op 6 augustus 2010

Meer over Niels Posthumus